Thứ năm, 17 Tháng 8 2017
Trang chủ Diễn đàn Ứng xử với "mê tín dị đoan" - cần tôn trọng ý kiến của cộng đồng và phản biện xã hội


Ứng xử với "mê tín dị đoan" - cần tôn trọng ý kiến của cộng đồng và phản biện xã hội PDF. In Email
Thứ ba, 09 Tháng 11 2010 11:36

Ngày 22-10-2010, tại Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam, Trung tâm Nghiên cứu và Bảo tồn văn hóa tín ngưỡng Việt Nam (Liên hiệp hội UNESCO Việt Nam) phối hợp với Trung tâm Nghiên cứu và Phát huy giá trị di sản văn hóa (Hội Di sản Văn hóa Việt Nam) tổ chức cuộc Tọa đàm khoa học với chủ đề "Mê tín dị đoan, từ quan niệm học thuật đến ứng xử trong đời sống" với sự thuyết trình của GS.TS Oscar Salemink từ Đại học Free Amsterdam (Vrije Universiteit Amsterdam). Tham dự Tọa đàm có các nhà quản lý, nhà khoa học về nhiều lĩnh vực có liên quan. Sau đây là tổng thuật một số ý kiến trao đổi tại cuộc Tọa đàm.

"Tôi không tin, nhưng tôi tôn trọng những gì người dân đang tin"len_dong_1

Lâu nay, trong rất nhiều văn bản pháp quy của Nhà nước, khái niệm "mê tín dị đoan" được sử dụng khá nhiều và khi vận dụng vào thực tiễn thường gây ra những cách hiểu rất khác nhau. Cuộc Tọa đàm tập hợp các nhà khoa học về rất nhiều lĩnh vực (văn hóa, xã hội, pháp luật...) nằm trong chuỗi những hoạt động nghiên cứu sẽ được Trung tâm Nghiên cứu và Bảo tồn văn hóa tín ngưỡng Việt Nam, Trung tâm Nghiên cứu và Phát huy giá trị di sản văn hóa phối hợp với Ban Tôn giáo Chính phủ và các tỉnh Lạng Sơn, Bắc Giang, Hải Dương và một số tỉnh khác thực hiện trong 2 năm để tìm ra câu trả lời tương đối cơ bản cho vấn đề này.

Bài thuyết trình của GS.TS. Oscar Salemink bằng tiếng Việt đã gây ấn tượng ngay từ phát biểu mở đầu rất thẳng thắn "Theo tôi biết thì chưa có phương pháp khoa học để soi xét cái gì thật hay không thật trong các nghi thức tôn giáo, tín ngưỡng. Bản thân tôi là người vô thần, không tin vào năng lực ngoại cảm chẳng hạn, nhưng tôi đồng thời tôn trọng những gì người dân đang tin, đang làm, vì tôi không có cơ sở khoa học để đánh giá".

Theo GS.TS. Oscar Salemink, khái niệm mê tín dị đoan xuất hiện tại Châu Âu ít nhất từ thế kỷ XVI trong bối cảnh Công giáo là nhất thần giáo, đế chế chính trị không cho phép ai theo tôn giáo khác. Người không theo Công giáo khi đó bị coi là tà đạo, bị bắt bớ, giết hại, "Khi đó Châu Âu không có tự do tín ngưỡng. Tuy nhiên, tình hình đã thay đổi khi đạo Tin lành xuất hiện. So sánh như vậy thì Châu Á có "cởi mở" hơn, như Trung Quốc đã có quan niệm đa thần giáo từ xưa rồi. Những giai đoạn Hoàng đế khẳng định một tôn giáo nào là chính thức thì cũng có nhiều phong trào chống lại, như lịch sử đã ghi nhận", GS Oscar giải thích như vậy để đưa đến kết luận về sự "phức tạp" trong quan hệ giữa các chính quyền với tôn giáo, tín ngưỡng ở tất cả các nước.

Theo ông, Việt Nam đang rất nỗ lực để đề nghị UNESCO công nhận nhiều di sản văn hóa khác nhau, nhưng việc quyết định "bỏ cái gì mình không thích ra khỏi danh sách di sản văn hóa phi vật thể lại là quyết định mang tính chính trị, ảnh hưởng trực tiếp đến cộng đồng chủ thể của nét văn hóa đó", GS Oscar khẳng định.

Pháp luật không được thực thi sẽ bị coi thường

Sau phần thuyết trình của GS Oscar, cuộc Tọa đàm đã mở ra với những ý kiến đóng góp rất sôi nổi, phong phú. Trong đó, nhiều ý kiến tập trung vào nguyên tắc của việc ban hành văn phạm quy phạm pháp luật là phải tham khảo ý kiến cộng đồng, nhưng dường như nhiều văn bản đã "quên" công đoạn này.

Theo GS Lương Văn Hy (Trưởng khoa Nhân học, Đại học Toronto, Canada), đây là phần việc rất quan trọng, bởi "nếu bỏ sót phản biện xã hội của chuyên gia, khi đưa ra không thực thi được, sẽ dẫn đến việc pháp luật bị coi thường trong thực tế".

Với cương vị quản lý di sản văn hóa phi vật thể, TS Lê Thị Minh Lý, Phó Cục trưởng Cục Di sản văn hóa cũng khẳng định phải tôn trọng quyết định của chính cộng đồng, bởi di sản văn hóa phi vật thể là một thực thể sống, là của cộng đồng. Còn TS Hoàng Ngọc Giao (Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu chính sách, pháp luật và phát triển) làm rõ thêm khái niệm cộng đồng không chỉ là những tầng lớp xã hội chịu ảnh hưởng của quyết định, mà vai trò của các tổ chức khoa học trong phản biện xã hội, vai trò của truyền thông để tác động vào nhận thức của những nhà làm luật cũng rất quan trọng, để không có những văn bản luật gây tranh cãi.

Riêng về cách ứng xử với những hành vi, những hoạt động đang bị nhìn nhận là “mê tín dị đoan”, mỗi người lại đưa ra những đề xuất khác nhau.

Trong khi ông Vũ Ngọc Phương cho rằng chỉ nên tiếp cận vấn đề ở góc độ của văn hóa dân gian, tín ngưỡng dân gian, "đã là dân gian thì chính quyền nào, Đông hay Tây cũng chấp nhận cả", thì PGS.TS Đặng Văn Bài (Phó Chủ tịch Hội DSVHVN) lại mong muốn phải làm sáng tỏ cơ sở khoa học, để từ đó có những kiến nghị với Nhà nước hoàn thiện các văn bản pháp quy. Riêng GS Tô Duy Hợp (Viện Xã hội học) đề xuất nên bắt đầu từ triết học, bởi "một bên là tôn giáo, bên kia là khoa học, thì khoảng giữa sẽ là triết học".

Cần thận trọng trong nhìn nhận

Còn GS.TS Đỗ Quang Hưng (Nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu tôn giáo) nhấn mạnh "mê tín và dị đoan khác nhau vô cùng, khi đã ghép mê tín và dị đoan thì càng bị ràng buộc bởi tư tưởng ý thức hệ". Nhắc lại chuyện đã có một giai đoạn, cứ nói đến tôn giáo là nghĩ đến mê tín, là duy tâm, là chính trị, gây nên bao nhiêu vấn đề phức tạp mà đến giờ vẫn còn đang khắc phục, GS Hưng đưa ra khái niệm "hộp đen" để đề xuất cách ứng xử phù hợp, "nếu đầu vào không rõ mà đầu ra tốt thì nên chấp nhận, chẳng hạn những lợi ích rất rõ ràng của việc tìm mộ".

Kỹ sư Phùng Văn Duôn (Đại học Bách Khoa Hà Nội) cũng đồng quan điểm với với GS Hưng, bởi theo ông những gì liên quan đến niềm tin của con người thì cần cách tiếp cận uyển chuyển bởi khó có thể hy vọng ngày một ngày hai sẽ có một định nghĩa chính xác về mê tín dị đoan, "nhưng không ai có thể khóa đầu con người để bắt họ tin hay không tin được".

Riêng PGS.TS Nguyễn Đăng Dung (ĐHQG Hà Nội) quan niệm giới hạn của tự do tín ngưỡng là bảo vệ sự an toàn của xã hội, cần phân biệt người lợi dụng tôn giáo, tín ngưỡng để làm hại người khác, còn nên tôn trọng tự do tín ngưỡng nếu "không xâm hại đến người khác, đến cộng đồng, không kích động chiến tranh, không gây hận thù...".

Có thể nói, mỗi nhà khoa học từ góc độ của mình đã đưa ra những kiến giải riêng, nhưng tựu chung đều khẳng định không thể ứng xử theo kiểu "một thời chúng ta đã quy kết cho những cái chúng ta nghĩ là lạc hậu nên muốn hạn chế là mê tín dị đoan, không từ quan điểm học thuật" như lời GS.TS Ngô Đức Thịnh. Đề xuất của GS Thịnh là chỉ nên dùng khái niệm "lợi dụng tôn giáo tín ngưỡng" trong các văn bản pháp luật.

Phát biểu kết thúc Tọa đàm, PGS.TS Nguyễn Văn Huy khẳng định vấn đề nghiên cứu về khái niệm mê tín dị đoan, quan niệm và ứng xử thực tế là nhu cầu khoa học cũng như thực tiễn, trong đó sẽ cần sự nghiên cứu từ giác độ lịch sử, các ngành khoa học xã hội, và nhất là của cả khía cạnh pháp lý. "Khi vấn đề chưa rõ ràng, chưa tiếp cận khoa học đủ thì cần hết sức khách quan, thận trọng trong nhìn nhận, tôn trọng nhu cầu của các cá nhân, cộng đồng là chủ thể văn hóa", PGS Huy kết luận.

Dự kiến, hoạt động tiếp theo của 2 trung tâm sẽ là một hội thảo thực tiễn về Lên đồng được tổ chức tại tỉnh Hải Dương.


Khánh Linh

 

 

Thêm bình luận


Mã xác nhận
Tải lại

quanho_125x125 disan_hanoi

Hỗ trợ tài chính hội

  • Lợi ích của nhà tài trợ
  • Các Dự án cần hỗ trợ
  • Mẫu đăng ký tài trợ
  • Các nhà tài trợ

Để trở thành Hội viên

Your are currently browsing this site with Internet Explorer 6 (IE6).

Your current web browser must be updated to version 7 of Internet Explorer (IE7) to take advantage of all of template's capabilities.

Why should I upgrade to Internet Explorer 7? Microsoft has redesigned Internet Explorer from the ground up, with better security, new capabilities, and a whole new interface. Many changes resulted from the feedback of millions of users who tested prerelease versions of the new browser. The most compelling reason to upgrade is the improved security. The Internet of today is not the Internet of five years ago. There are dangers that simply didn't exist back in 2001, when Internet Explorer 6 was released to the world. Internet Explorer 7 makes surfing the web fundamentally safer by offering greater protection against viruses, spyware, and other online risks.

Get free downloads for Internet Explorer 7, including recommended updates as they become available. To download Internet Explorer 7 in the language of your choice, please visit the Internet Explorer 7 worldwide page.