Thứ năm, 29 Tháng 6 2017
Trang chủ DSVH Việt Nam Di sản phi vật thể Bài chòi Quảng Nam


Bài chòi Quảng Nam PDF. In Email
Thứ sáu, 16 Tháng 7 2010 16:43

Quảng Nam vốn là đất nông thôn dân dã, dân gian đã tạo cho mình thú chơi riêng nhưng hết sức độc đáo mang phong vị làng quê, đậm chất văn hóa nông nghiệp. Thú chơi bài chòi tương tự như chơi tổ tôm điếm ở miền Bắc. Bộ bài chòi còn gọi là bộ bài tới, thoạt đầu dùng để chơi với 6 người trong nhà rồi dần dần mới lan ra và chuyển sang lối chơi nơi công cộng nơi đình làng, sân bãi.

 

Ở các làng quê miền Trung nói chung và Quảng Nam nói riêng, trong dịp lễ hội, trò chơi dân gian thường có các trò bắt vịt, bắt chạch, đập chum, leo cây chuối... hoặc các trò diễn như sắc bùa, súc sắc xúc xẻ nhưng hấp dẫn nhất vẫn là bài chòi. Vào dịp hội hè, trong làng rộn ràng không khí vui tươi, người làng dựng chòi kê ván hoặc nếu không có chòi thì ngồi ghế để chơi. Xưa kia, các gia đình khá giả thì chơi tứ sắc, tổ tôm, mạt chược, xăm hường... Sau này, khi văn hoá Âu Tây vào Việt Nam thì có các trò chơi dựa theo 52 lá bài Tây là trò chơi dành cho người giàu có. Cũng là trò chơi nhưng bài chòi dành cho đại đa số giới bình dân, có xu hướng nghiêng về tính cộng đồng hội hè đình đám và giải trí dân gian. Theo một số nhà nghiên cứu, nếu đúng thể thức thì chơi bài chòi người ta dựng 11 chiếc chòi cao từ 2 đến 3 thước, bên trái có 5 chòi và bên phải có 5 chòi, gọi là chòi con và 1 chòi ở chính giữa là chòi trung tâm hay còn gọi là chòi cái.

 

baichoi_1671

 

Thông thường dân gian chơi bài chòi cốt để giải trí, để nghe anh hiệu gõ mõ, hô bài chòi diễn xướng mang đậm tính chất nghệ thuật dân gian. Ở đây âm nhạc là nhịp gõ, nhịp trống, kết hợp nhuần nhuyễn với lời hô hát. Lời hô mang nghĩa văn chương bình dân mộc mạc, hình mỗi con bài thì mang dáng vẻ hoạ tiết cách điệu theo phong cách dân gian.

 

Chơi bài chòi thực hiện theo mỗi chòi con (10 chòi) được phát 3 con bài, trên thân bài có tên con bài, tất cả là 30 con bài. Ở chòi trung tâm có một ống tre lớn dùng để đựng bài cái. Khi trống thúc liên hồi báo hiệu hội bài chòi bắt đầu, những người đánh bài chòi vào chòi con, tay cầm 3 con bài do họ tự chọn lựa ngẫu nhiên. Anh hiệu (người hô) bước ra ống thẻ cái, xóc đi xóc lại rồi chậm rãi rút từng con bài. Mỗi lần rút bài anh hiệu hô tên con bài. Chòi nào có đúng quân bài đó thì người chơi cầm mõ gõ lên ba tiếng cắc- cắc-cắc hoặc xướng to lên “ăn rồi” thì anh hiệu sẽ nói lính phụ việc đến trao cho một cây cờ đuôi nheo nhỏ. Đến lúc chòi con nào ăn đủ 3 con (được 3 cờ) thì hô “tới” và gõ một hồi mõ kéo dài, lúc này trống tum, trống cán ở chòi trung tâm đánh vang lên. Thông thường cuộc chơi từ 8 đến 10 hiệp là hết một ván bài chòi, lưu lại một hiệp/ván cho Ban tổ chức dùng để chi phí và sau đó tiếp tục kẻ bước xuống người bước lên chòi chơi ván khác.

 

Bộ bài tới thường được in bán ở các chợ làng miền quê vào dịp trước Tết. Bài được in bằng bảng khắc gỗ trên giấy dó. Giấy bản lá bài phủ qua một lớp điệp rồi được bồi thêm một lớp giấy cứng, mặt sau lá bài được sơn phết màu đỏ huyết dụ, màu xanh lá chuối hay xanh xám. Xưa kia, bộ bài tới kia được in tại làng Sình, còn có tên chữ là làng Lại Ân (huyện Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên - Huế). Về sau, do số lượng ít không đủ cung cấp nên một số nhà buôn Hoa kiều thấy bán chạy và có lời nên họ làm số lượng nhiều (in mộc bản) ở vùng Thanh Hà - Gia Hội (Huế) và Hội An (Quảng Nam). Bộ bài tới có thể có nguồn gốc manh nha từ vùng Thanh - Nghệ Tĩnh, về sau khi cư dân Việt mở cõi tiến về Nam, kết hợp với yếu tố văn hóa Chăm pa bản địa để tạo nên sản phẩm trò chơi giải trí này. Dần dần dân gian đặt thêm câu hô và chuyển sang lối chơi tập thể của cộng đồng làng xã.

 

baichoi_1672

 

Tên con bài là những tên gọi nôm na, tinh nghịch, tiếng Nôm có, tiếng Hán có... Tên gọi đã mang tính hài hước còn về hình vẽ con bài thì ẩn dụ nhiều ý nghĩa. Người ta chơi bài chòi không chỉ tìm thú vui giải trí trong ba ngày Tết mà còn muốn nghe đến “nghiền” lối hô bài chòi độc đáo, là phần cốt lõi, thu hút người chơi và hấp dẫn nhất. Anh hiệu hô bài chòi phải là người thuộc hết các bài hô truyền khẩu trong dân gian, cộng với tài năng ứng tác, đôi lúc để tăng thêm sinh động thì phải biết “chế thêm” cho hay nhưng phải đúng bài, đúng bản, cốt nội dung lời hô lúc nào cũng đầy bất ngờ, hợp với mạch cộng cảm của cuộc chơi. Từ chỗ lẽ ra chỉ hô tên con bài, anh hiệu biến cách, phá thể bằng hô một hay nhiều câu lục bát ứng tác có mang tên con bài và để gây sự chú ý cho người chơi bao giờ cũng mở đầu bằng câu rao “Quờ mà quớ quơ quớ quơ” và kết thúc là câu “Quơ là ... (tên con bài )” mang âm tiết đầy chất giọng Quảng.

 

Lời hô hát bài chòi truyền khẩu trong dân gian từ đời này qua đời khác, nó phản ánh tư duy thẩm mỹ bình dân của cư dân nông nghiệp. Sau này cũng chính từ dân gian đúc kết lại để ra đời các làn điệu dân ca Nam Trung Bộ như: xuân nữ, xàng xê, cổ bản, hò Quảng... cộng với ảnh hưởng của lối hát lối nói tuồng mà hình thành bộ môn Nghệ thuật sân khấu Kịch hát bài chòi rất độc đáo. Đây chính là nét đặc sắc nhất, là “phần hồn” trong tổng thể giá trị văn hoá phi vật thể ở đất Quảng mà người dân quê đi đâu bao giờ cũng không quên được.

 

Tuy các tỉnh Trung Bộ từ Quảng Trị đến Phú Yên mỗi dịp lễ hội đều có chơi bài chòi, nhưng bài chòi Quảng Nam có quy mô lớn hơn. Hiện nay ở khắp các làng xã ở Duy Xuyên, Điện Bàn, Đại Lộc, Núi Thành, Tam Kỳ, Quế Sơn... vào dịp lễ hội người dân dựng rạp chơi bài chòi, là trò diễn tổng hợp của nhiều loại hình văn hóa dân gian độc đáo của ông cha xưa còn lại đến ngày nay, và bài chòi Quảng Nam cũng đã có mặt để giới thiệu nét văn hoá độc đáo của xứ Quảng tại nhiều lễ hội ở các địa phương trong cả nước.

 

Xuân Ring

 
quanho_125x125 disan_hanoi

Hỗ trợ tài chính hội

  • Lợi ích của nhà tài trợ
  • Các Dự án cần hỗ trợ
  • Mẫu đăng ký tài trợ
  • Các nhà tài trợ

Để trở thành Hội viên

Your are currently browsing this site with Internet Explorer 6 (IE6).

Your current web browser must be updated to version 7 of Internet Explorer (IE7) to take advantage of all of template's capabilities.

Why should I upgrade to Internet Explorer 7? Microsoft has redesigned Internet Explorer from the ground up, with better security, new capabilities, and a whole new interface. Many changes resulted from the feedback of millions of users who tested prerelease versions of the new browser. The most compelling reason to upgrade is the improved security. The Internet of today is not the Internet of five years ago. There are dangers that simply didn't exist back in 2001, when Internet Explorer 6 was released to the world. Internet Explorer 7 makes surfing the web fundamentally safer by offering greater protection against viruses, spyware, and other online risks.

Get free downloads for Internet Explorer 7, including recommended updates as they become available. To download Internet Explorer 7 in the language of your choice, please visit the Internet Explorer 7 worldwide page.